Oosten uitgekleed

Wie zich in de Duitse Demokratische Republiek (DDR) met symbolen en modeverschijnselen van de ‘amerikaanse klassenvijand’ sierde, kreeg als snel een stelletje ambtenaren achter zich heen.

De DDR-propagandamachine veroordeelde en bloc de blue jeans. Ook in de DDR kroop het bloed waar het niet gaan kon en de spijkerbroek, stiekem meegesmokkeld door familie uit het westen, groeide bliksemsnel tot cult- en statusobject. De DDR begreep het signaal en richtte een eigen jeansproductielijn op.

Aangezien deze reeds in 1978 de deuren moest sluiten, zag de DDR zich gedwongen om op een andere manier aan de vraag te voldoen: Als kerstgeschenk kocht de DDR in 1978 een miljoen Levis-jeans op uit de Verenigde Staten – ondanks groot deviezentekort.

De DDR was een land van tegenstellingen en uitersten. “De mensen communiceerden meer met elkaar. Onder collega’s en buren heerste een betere stemming”, beweren veel mensen, die het zelf meegemaakt hebben. Tegelijkertijd was de Stasi met een netwerk van spionnen geïnfiltreerd in bedrijven en verenigingen, soms zelfs in families en gezinnen.

Onproductief waren ze in het Oosten, zegt men tegenwoordig vaak. Toch wist de staat met zijn woningbouwprogramma een op de twee Berlijnse gezinnen van een nieuwe woning in de ‘Plattenbau’ (prefab-flats) te voorzien. De huur was niet meer dan een symbolisch bedrag.

Begeleid ons op een expeditie naar een verzonken land en ervaar hoe het in werkelijkheid was!

Eén staat er nog overeind. Na ‘die Wende’ in 1989 verdwenen grootse, socialistische monumenten waaronder een maar liefst 30 meter hoog standbeeld van Lenin(!), uit het straatbeeld. De buitenproportionele beeld van Ernst Thälmann, voorzitter van de communistische partij in de Weimarrepubliek, overleefde, net als het gelijknamige park om hem heen. Alleen de schijnwerpers doofden.

Night and Day. In 1987 opende het Oost-Berlijnse planetarium zijn deuren. De zilverkleurige koepel heeft een diameter van 23 meter en is uitgerust met optische toestellen en fijnmechanica uit de Carl Zeiss-fabrieken in Jena.
9000 sterren en talrijke kosmische fenomenen kunnen aan de kunstmatige hemel geprojecteerd en bewonderd worden.

De vloed van olympische medailles en succesvolle DDR-atleten zijn bewaard gebleven in de herinnering. Het Sportforum Hohenschönhausen was broedplaats voor de sportsterren. Vele atleten van destijds kregen, vaak zonder hun eigen medeweten, doping toegediend en kampen tegenwoordig met zware gezondheidsproblemen.

Een vierkante kilometer Stasi-hoofdkwartier. In totaal werkten ruim 80.000 medewerkers full-time voor het DDR-ministerie voor staatsveiligheid. Daarnaast recruteerde de Stasi nog eens 170.000 zogenaamde ‘Inofizielle Mitarbeiter’, burgerinformanten die berichtten over het doen en laten van hun medemensen.

Net als aan de ommuurde grens, toonde de DDR in de Stasi-gevangenissen zijn ware gezicht. De Stasi onderwierp dissidenten en tegenstanders van het regime aan dagenlange verhoren, sloten ze op in isoleercellen tot ze mentaal braken.

De DDR hechtte veel waarde aan jeugd en cultuur. Ondanks de vele tekorten en moeilijkheden bij de algemene verzorging van de bevolking, ontbrak het niet aan personeel voor theaters en opera’s. Zo bestond zelfs een ‘Huis van het Kind’ mét Kindercafé, net als talloze jeugdclubs. Na ‘die Wende’ kwamen ze één voor één leeg te staan: onbetaalbaar!

Ongeveer alles wat de bevolking consumeerde moest, buiten natuurlijk die jeans uit de inleiding, de DDR zelf produceren. 17 miljoen inwoners stonden daarvoor paraat. Veel verstand van machinebouw had de DDR echter niet – wat natuurlijk ook met geld te doen had. De arbeiders moesten werken met vaak verouderde machines en een hoog improvisatievermogen.

Veel van deze bedrijven bleken na 1989 niet geschikt voor kapitalistische concurrentie, eerder voor het museum of de schroothoop. Eén voor één sloten ze hun deuren, werkloosheidscijfers schoten razendsnel de hoogte in.

In het begin lanceerde de DDR-regering grote (vijfjaren)plannen: glorieuze arbeiderspaleizen moesten herrijzen uit het puin van de Tweede Wereldoorlog. In de toenmalige Stalinallee verschenen honderden woningen in de zogenaamde bruidstaarten-bouwstijl, inderdaad bestemd voor de normale arbeider, mits die over de juiste politieke oriëntering beschikte. Tegenwoordig draagt deze jongste, Europese pronkboulevard de naam Karl-Marx-Allee.

De DDR moest zich snel bezinnnen: mooi en representatief bouw zou de woningnood in het land niet oplossen. Vanaf de jaren ’60 begon men in prefab-massabouw te geloven: rationele productietechnieken die men van de Fransen afgekeken had. De voorgeproduceerde betonplaten moesten op de plek van bestemming alleen nog maar in elkaar gezet te worden. Het woningprobleem zou de DDR er uiteindelijk niet mee oplossen.

nach oben