Oosten uitgekleed

Wie zich in de Duitse Demokratische Republiek (DDR) met symbolen en modeverschijnselen van de ‘amerikaanse klassenvijand’ sierde, kreeg als snel een stelletje ambtenaren over zich heen.

De blue jeans, bijvoorbeeld, werd en bloc veroordeeld door de DDR-propagandamachine. Aangezien het bloed echter kruipt waar het niet gaan kan, ontwikkelde zich de spijkerbroek, stiekem meegesmokkeld door familie uit het westen, bliksemsnel tot cult- en statusobject. De DDR begreep het signaal en richtte een eigen jeansproductielijn op.

Aangezien deze reeds in 1978 de boeken moest neerleggen, zag de DDR zich gedwongen om op een andere manier aan de vraag te voldoen: Als kerstgeschenk kocht de DDR in 1978 een miljoen Levi’s jeans op uit de Verenigde Staten – ondanks deviesenschaarste.

De DDR was een land van tegenstellingen en uitersten. “De mensen communiceerden meer met elkaar. Onder collega’s en buren heerste een betere atmosfeer”, beweren de meeste mensen, die het zelf meegemaakt hebben. Tegelijkertijd was een net van spionnen in de bedrijven en verenigingen geïnfiltreerd, soms zelfs in families en gezinnen.

Onproductief waren ze in het Oosten, wordt vandaag de dag vaak gezegd. Toch slaagden de staatsbedrijven voor woningbouw erin, elk tweede berlijnse huishouden van een nieuwe woning in de ‘Plattenbau’ (prefab-flats) te voorzien. Daarbij had de huur enkel een symbolische functie.

Begeleid ons op een expeditie naar een verzonken land en ervaar hoe het in werkelijkheid was!

Eén staat er nog overeind. Ettelijke grootse, socialistische monumenten werden na de ‘Wende’ in 1989 gedemonteerd, zoals het Leninstandbeeld van maar liefst 30 meter hoog! De plompe Ernst Thälmann, voorzitter van de communistische partij in de Weimarrepubliek, overleefde, net als het gelijknamige park om hem heen. Enkel de spreidlichtschakelaar werd uitgedraaid.

 

Night and Day. In 1987 werd het oostberlijnse planetarium geopend. De zilverkleurige koepel heeft een diameter van 23 meter en is verzorgd met optische toestellen en fijnmechanica uit de Carl Zeiss-fabrieken in Jena.
9000 sterren en talrijke kosmische fenomenen kunnen aan de kunstmatige hemel geprojecteerd en bewonderd worden.

Wie herinnert zich niet aan de vloed olympische medailles en aan de succesvolle DDR-atleten? Het Sportforum Hohenschönhausen deed dienst als broedplaats voor de sportsterren. Vele atleten van toen werden, vaak zonder hun medeweten, gedopeerd en kampen nu met zware gezondheidsproblemen.

In het golfplatenpaleis vieren vandaag de dag de ‘Eisbären’, het ijshockeyteam van Berlijn, hun zeges.

Een vierkante kilometer Stasi-centrale. In het totaal stelde de DDR-ministerie voor staatszekerheid 80.000 voltijdse medewerkers tewerk. Ze rekruteerden bovendien zo’n 170.000 zogenoemde ‘Inofizielle Mitarbeiter’, incognito spionnen die berichtten over het doen en laten van hun medemensen.

In de Stasi-gevangenissen toonde de DDR zijn ware gezicht, net als aan de toegemuurde grens. Dissidenten en tegenstanders van het regime werden hier dagenlang verhoort, in isoleercellen opgesloten en psychisch gekraakt.

Jeugd en cultuur hadden een bijzondere betekenis in de DDR. Ondanks de vele tekorten en moeilijkheden bij de algemene verzorging van de bevolking, ontbrak het niet aan personeel voor theaters en opera’s. Er bestond zelfs een ‘Huis van het Kind’ mét Kindercafé, net als talloze jeugdclubs. Na de Wende kwamen ze één voor één leeg te staan: onbetaalbaar!

Ongeveer alles wat in de DDR geconsumeerd werd, moest, buiten natuurlijk die jeans uit de inleiding, zelf geproduceerd worden. 17 miljoen inwoners stonden daarvoor paraat. Veel kaas van machinebouw had de DDR echter niet gegeten, – het had natuurlijk ook alweer wat met geld te doen – zodoende werd met verouderde installaties en een boel improvisatietalent verder gewerkt.

Veel van deze bedrijven bleken na 1989 niet rijp voor kapitalistische concurrentie, eerder voor het museum of de schroothoop. Eén voor één werden ze gesloten, werkloosheidscijfers schoten razendsnel de hoogte in.

In het begin was er niets dan grote (vijfjaren)plannen: arbeiderspaleizen moesten glorierijk herrijzen uit het puin van de Tweede Wereldoorlog. Er werden een heleboel woningen gebouwd in de zogenoemde suikerbakkerbouwstijl op de toenmalige Stalinallee. Die waren inderdaad bestemd voor de normale werkmens mét de juiste politieke oriëntering. Vandaag heet deze Stalinallee Karl-Marx-Allee en is de jongste, europese pronkboulevard.

Al snel moest volgend oordeel geveld worden: Mooi en aanlokkelijk, maar de heersende woningsnood zou de DDR er niet mee kunnen oplossen. Vanaf de jaren ’60 begon men in prefab-massabouw te geloven: rationele productietechnieken die men bij de Fransen afgekeken had. De voorgeproduceerde betonplaten moesten op de bouwwerf enkel nog in elkaar gezet worden. Uit de wereld helpen zou de DDR het woningnoodprobleem echter nooit.

nach oben